کمانچه از جمله سازهای قدیمی و اصیل ایرانی است که پیشینه آن به دوران باستان برمی‌گردد.  Kamancheh در گروه سازهای زهی آرشه‌ای طبقه‌بندی می‌شود و از یک‌کاسه، دسته، پایه و 4 سیم تشکیل شده است. در ادامه این مقاله از آموزشگاه موسیقی دادآفرین، ضمن معرفی این ساز، با بهترین کلاس خصوصی کمانچه در سردار جنگل آشنا خواهید شد.

تاریخچه کمانچه

Kamancheh سازی زهی آرشه‌ای است که در موسیقی سنتی ایران و کشورهای اطراف نقش مهمی ایفا می‌کند. این ساز کهن در دوران های مختلف دستخوش تغییراتی شده است؛ اما تاکنون اصالت و محبوبیت خود را در بین نوازندگان حفظ نموده است. پیدایش کمانچه را به قرن هشتم میلادی نسبت می‌دهند؛ یعنی دوران پیش از اسلام.

کمانچه در طول زمان دستخوش تغییرات زیادی شده است؛ مثلاً در ابتدا دارای سه سیم بوده؛ اما با تأثیری که ویولن بر آن گذاشته در حال حاضر به‌صورت چهار سیم تولید می‌شود. همچنین هنرمندان و صنعتگران در دوران صفویه و قاجار دست به توسعه و بهبود ساختار این ساز زدند و جنس سیم‌ها و نوع آرشه آن را تغییر دادند.

کمانچه نه‌تنها در موسیقی ایران، بلکه در موسیقی سایر کشورهای همسایه همچون ترکیه، آذربایجان، آسیای میانه و قفقاز نیز محبوبیت زیادی دارد. سازندگان و هنرمندان هر منطقه جغرافیایی در ساختار بدنه، شکل کاسه و تعداد سیم‌های این ساز تغییراتی ایجاد نموده‌اند. سازندگان و نوازندگان برجسته ایرانی همچون علی اصغر بهاری در توسعه و گسترش تکنیک‌های نواختن این ساز تلاش بسیاری نموده‌اند. این ساز در نواحی مختلف با نام‌های متفاوتی همچون کمنجا یا کمنجه شناخته می‌شود.

ساختار کمانچه

کمانچه یک ساز زهی آرشه‌ای است که ساختاری منحصربه‌فرد دارد و در همراهی با سبک‌های گوناگون موسیقی ایرانی نواخته می‌شود. این ساز شامل بخش‌های مختلفی است که هر کدام نقش خاصی در تولید و انتقال صدا ایفا می‌کنند. سازشناسی و آشنایی با اجزای مهم ساز کمانچه یکی از مهمترین بخش‌های آموزشی این ساز کهن به شمار می آید. به همین دلیل اولین گام یادگیری در کلاس خصوصی کمانچه در سردار جنگل به شمار می‌آید. اجزای اصلی کمانچه عبارتند از:

کاسه طنینی

 کاسه طنینی بخش پایینی کمانچه است و معمولاً به شکل گرد، مخروطی و کروی ساخته می‌شود. جنس این قسمت از چوب یا فلز یا ترکیبی از هر دو به‌صورت توخالی می‌باشد و بر روی دهانه آن پوستی نازک جهت تولید و تقویت صدا کشیده می‌شود. خرک بر روی آن قرار دارد.

دسته

  دسته کمانچه معمولاً به شکل لوله‌ای توپر از جنس چوب ساخته می‌شود و به کاسه متصل می‌گردد. طول دسته در حدود 25 الی 31 سانتی متر است و روی آن سیم‌ها قرار می‌گیرند. نوازنده با فشردن انگشتان خود بر روی آنها نت‌های مختلف را تولید می‌کند.

سرپنجه

  سرپنجه یا گوشی‌ها در بالای دسته قرار دارند و برای کوک‌کردن ساز بکار می‌روند. جنس آن از چوب است و سطح رویی آن توخالی است. در دو طرف سرپنجه 4 گوشی به صورت زوج قرار دارد و با چرخاندن این گوشی‌ها، کشش سیم‌ها تنظیم می‌شود.

سیم‌ها

کمانچه معمولاً چهار سیم دارد که از جنس فلز و گاهی ابریشم هستند. این سیم‌ها از سرپنجه به سمت پایین کشیده شده و بر روی دسته تا پای کاسه امتداد می‌یابند.

خرک

  خرک قطعه‌ای کوچک و معمولاً از جنس چوب و یا استخوان ساخته می‌شود. ارتفاع آن 2 سانتی متر و طول آن 4 سانت است. شیارهای کم عمق روی خرک باعث ثابت نگه داشتن فاصله سیم‌ها می‌گردد و ارتعاشات سیم‌ها را به کاسه منتقل می‌کند.

آرشه

  آرشه کمانچه معمولاً چوب بامبو یا مواد مشابه ساخته شده و با موهای دم‌اسب پوشانده شده است. نوازنده با کشیدن این آرشه بر روی سیم‌ها صدای کمانچه را تولید می‌کند.

نحوه نواختن کمانچه

را بهتر است در کلاس خصوصی کمانچه در سردار جنگل ثبت‌نام کنیم. کمانچه به‌خاطر صدای کشیده و دلنشینش در موسیقی سنتی ایران محبوبیت دارد. این ساز قادر به تولید صداهای بسیار روح‌انگیز و انعطاف‌پذیر است که می‌تواند طیف وسیعی از احساسات را به شنونده منتقل کند. هنگام نواختن این ساز، نوازنده آن را بر روی زمین، صندلی و یا زانوی خود قرار می‌دهد و با آرشه آن را می‌نوازد. ساز به‌صورت عمودی در دست چپ نوازنده قرار می‌گیرد و در دست راست آن آرشه به‌صورت افقی و با حرکت رفت‌وبرگشت بر روی سیم‌ها کشیده می‌شود.

 ساز کمانچه با تکنیک‌های خاصی نواخته می‌شود که سرعت و شدت آرشه‌کشی و انگشت‌گذاری بر روی سیم‌ها در آن‌ها اهمیت دارد. این ویژگی‌ها باعث می‌شود که کمانچه در موسیقی ایرانی و حتی موسیقی دیگر فرهنگی به‌عنوان سازی با صدای عمیق و احساسی شناخته شود.

بهترین کلاس خصوصی کمانچه در سردار جنگل

ساز کمانچه بخشی از میراث‌فرهنگی ایران به شمار می‌آید و بعد از تار مهم‌ترین ساز موسیقی این دیار می‌باشد. کلاس آموزش کمانچه در آموزشگاه موسیقی دادآفرین باهدف انتقال مفاهیم و آموزش اصولی تکنیک‌های این ساز طراحی شده است. در حال حاضر متد مشخصی برای آموزش این ساز قدیمی و کهن ایرانی وجود ندارد و معمولاً اساتید از تجربه و مهارت خود استفاده می‌کنند. مدرسان کمانچه در دادآفرین از میان برجسته‌ترین نوازندگان این ساز انتخاب شده‌اند تا هنرآموزان را با تکنیک‌ها و اصول نواختن کمانچه آشنا کنند. هنرجویان در این مرکز بهترین تجربه یادگیری و نوازندگی با این ساز خوش‌صدا را کسب می‌نمایند.