موسیقی فولکلور Folk music  نوعی موسیقی سنتی و مردمی است که با فرهنگ و هویت یک جامعه یا منطقه گره‌خورده است. این نوع موسیقی معمولاً توسط افراد عادی جامعه ساخته و اجرا می‌شود. در حقیقت فولکلور نوع عامیانه موسیقی سنتی است که شامل آوازهای محلی، ترانه‌های عاشقانه، آوازهای اعتراضی و… است. در ادامه این مقاله از دادآفرین با معرفی موسیقی فولکلور در خدمت شما هستیم.

معرفی موسیقی فولکلور

فولکلور یا فولک موزیک از ترکیب دو واژه Folk به معنی مردم کوچه و بازار و Lore به معنای یادگیری و آگاهی ساخته شده است. این سبک از موسیقی ترانه‌هایی است که سینه‌به‌سینه از یک نسل به نسل دیگر انتقال یافته و بیانگر احساسات، چالش‌ها و نوع زندگی قشر عامه مردم جامعه است.

در حال حاضر موسیقی فولک، با الهام‌گرفتن از سبک قدیمی و بازسازی آهنگ‌های آن توانسته است ژانری جدیدی را به وجود آورد. در فولکلور معاصر از سازهای محلی و سنتی هر منطقه همچون بانجو، زنبورک، ماندولین، دوریو و…  استفاده می‌شود. به‌طورکلی می‌توان ویژگی‌های اصلی موسیقی فولکلور را این چنین بیان نمود:

ریشه در سنت‌ها و فرهنگ: این موسیقی بازتاب‌دهنده آداب و رسوم، باورها، و سبک زندگی مردم یک منطقه  است.

انتقال شفاهی: معمولاً این سبک از موسیقی نت‌نویسی، ریتم و ملودی مدونی ندارد. زیرا ترانه‌های فولکلور توسط مردم عادی خلق شده و به‌صورت شفاهی و سینه‌به‌سینه به نسل‌های دیگر منتقل شده‌اند. به همین دلیل این ترانه‌ها از قاعده خاصی پیروی نمی‌کنند.

سادگی: آهنگ‌های فولک دارای ملودی‌ها و ساختارهای ساده‌ای هستند که به‌راحتی قابل یادگیری و اجرا می‌باشند. این ترانه‌ها بسیار سلیس و روان بوده و  معمولاً با رقص و پایکوبی همراه هستند.

تغییرپذیری: آهنگ‌های فولک منحصربه‌فرد هستند؛ زیرا در طول زمان و در مناطق مختلف، این سبک از موسیقی می‌تواند تغییر کند و نسخه‌های مختلفی از یک آهنگ یا ملودی را خلق نماید.

استفاده از سازهای محلی: موسیقی فولکلور اغلب با سازهای بومی و سنتی یک منطقه اجرا می‌شود.

اجتماعی بودن: ترانه‌های فولک اغلب در مراسم‌ها، جشن‌ها و دورهمی‌های محلی اجرا می‌شوند و نقش مهمی در ایجاد همبستگی و وحدت در جامعه دارند.

انواع موسیقی فولکلور

معرفی موسیقی فولکلور را با شناخت انواع آن ادامه می‌دهیم. فولکلور، موسیقی زندگی روزمره مردم است و جایگاه ویژه‌ای در میان قومیت‌های مختلف دارد و شنیدن آن توسط فرهنگ‌های دیگر تجربه‌ای جدید و جذاب است. به‌طورکلی می‌توان هدف اصلی موسیقی فولک را حفظ هویت فرهنگی جوامع مختلف دانست. انواع مختلف موسیقی فولکلور عبارتند از:

 کار: آهنگ‌هایی که توسط مردم عامه در هنگام انجام کارهای کشاورزی، ماهیگیری، یا سایر فعالیت‌های روزمره خوانده می‌شوند.

رقص: آهنگ‌هایی که برای رقص‌های سنتی در حین اجرای آیین‌های مذهبی یا جشن‌ها استفاده می‌شوند.

 روایی: در این سبک از موسیقی مردم داستان‌ها و افسانه‌ها را به‌صورت آهنگین روایت می‌کنند.

 مذهبی: آهنگ‌هایی که در مراسم‌های مذهبی و عبادی خوانده می‌شوند.

لالایی: آهنگ‌هایی که برای آرام کردن و به خواب بردن کودکان خوانده می‌شوند جزئی از موسیقی فولکلور به شمار می‌آیند.

سازهای مورد استفاده در موسیقی فولکلور یا محلی ایران

موسیقی در ایران پیشینه‌ای چندهزارساله دارد به همین دلیل آهنگ‌های فولکلور در این سرزمین بسیار ارزشمند و غنی هستند. مثلاً گاهی یک قطعه آن قدر عمیق و تأثیرگذار است که به اثری ماندگار و جاودانه تبدیل می‌شود. موسیقی فولکلور ایرانی که به آن موسیقی محلی نیز گفته می‌شود باتوجه‌ به گستردگی و وجود قومیت‌های مختلف دارای تفاوت‌های بسیاری از لحاظ گویش، طرز بیان و حتی سازهای مورد استفاده است. معروف‌ترین و رایج ترین موسیقی محلی در ایران شامل گیلکی، ترکمنی، بلوچی، کردی، آذربایجانی، بختیاری است که آنها دارای ترانه‌هایی غنی و متفاوتی هستند که نشانگر اصالت و کهن‌سالی این سرزمین می‌باشد. به همین دلیل در موسیقی محلی ایران از انواع متنوعی از سازها استفاده می شود. در ادامه معرفی موسیقی فولکلور ایران به شناخت برخی از این سازها می‌پردازیم:

سازهای زهی

سه‌تار: یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین سازهای موسیقی سنتی و فولکلور ایران است. 

تنبور: این ساز در نواحی مختلف ایران، به‌ویژه در غرب کشور، مورد استفاده قرار می‌گیرد

کمانچه: کمانچه در مناطق مختلف ایران، با اندکی تفاوت در ساخت و کوک، نواخته می‌شود.

دوتار:  این ساز زهی مضرابی در نواحی خراسان و شمال شرق ایران بسیار رایج است. 

عود: این ساز زهی مضرابی نیز در موسیقی سنتی و فولکلور ایران حضور دارد و صدایی شفاف و زلال دارد.

سازهای بادی

نی: نی‌انبان یا نی هفت‌بند، در بسیاری از مناطق ایران استفاده می‌شود.

دهل: دهل‌ ساز کوبه‌ای است که به‌عنوان ساز ریتمیک در موسیقی فولکلور ایران به کار می‌رود.

سرنا: سرنا نیز ساز بادی است که اغلب در مراسم و جشن‌ها نواخته می‌شود. 

نی‌انبان: یک نوع نی است که به همراه یک کیسه هوا نواخته می‌شود و در نواحی کردستان و لرستان بسیار محبوب است.

سازهای کوبه‌ای

دف: این ساز کوبه‌ای در بسیاری از مناطق ایران، در مراسم آیینی و مذهبی نواخته می‌شود.

تنبک: این ساز کوبه‌ای که ریتم و ضرب آهنگ‌های موسیقی را مشخص می‌کند در موسیقی سنتی و فولکلور ایران کاربرد وسیعی دارد.

دایره:  این ساز کوبه‌ای کوچک‌تر از دف است و بیشتر در موسیقی‌های محلی استفاده می‌شود.