سازهای بادی را میتوان یکی از قدیمیترین و متنوعترین انواع آلات موسیقی دانست. که در آنها صدا از طریق ارتعاش هوا درون یک لوله یا زبانه فلزی یا چوبی تولید میشود. این سازها به دودسته اصلی چوبی و برنجی تقسیم میشوند. در این مقاله قصد داریم شما مخاطبان عزیز آموزشگاه موسیقی دادآفرین را با دستهبندی سازهای بادی آشنا کنیم.
دستهبندی سازهای بادی
سازهای بادی (wind instrument) جزو اولین نوع از آلات موسیقی هستند که توسط بشر اختراع شدهاند. انسان نخستین از این نوع سازها برای تولید صدا در هنگام شکار و بزمها استفاده میکردند. امروزه با پیشرفت تکنولوژی، این سازها در انواع مدلهای مختلف با استفاده از چوب و فلز ساخته میشوند. بهطورکلی سازهای بادی به دودسته اصلی چوبی و برنجی تقسیم میشوند. فراموش نکنید که این دستهبندی به دلیل جنس بدنه سازها نیست؛ بلکه بر اساس نحوه به صدا درآوردن ساز (نوازندگی) آن است. در ادامه به معرفی و بررسی آنها میپردازیم:
سازهای بادی چوبی (Woodwind Instruments)
این سازها معمولاً از چوب و یا فلز ساخته میشوند و صدا در این سازها از طریق دمیدن هوا و ایجاد ارتعاش در یکزبانه یا لبه تولید میشود. یعنی نوازنده بهصورت مستقیم داخل ورودی هوای ساز دمش انجام میدهد. سازهای بادی چوبی شامل موارد زیر هستند:
- نی (Clarinet): این ساز بادی چوبی اغلب در موسیقی سنتی، بهصورت انفرادی یا گروهی مورداستفاده قرار میگیرد. برای به صدا درآوردن این ساز نوازنده قسمت دهنی آن را بین دو دندان جلویی قرار میدهد و از طریق دمش به داخل آن هوا وارد میکند.
- فلوت (Flute): این ساز دارای صدایی دلنشین و رسا است و از متریالهای مختلفی مانند چوب، فلز و پلاستیک ساخته میشود. از فلوت در سبکهای مختلف موسیقی همچون کلاسیک، جاز و رژه استفاده میشود.
- ابو (Oboe): این ساز با صدای گرم و غمانگیزی خود در گروه سازهای دوزبانه چوبی قرار دارد. با اوبو میتوان طیف وسیعی از نتها را نواخت به همین دلیل این ساز را در تکنوازی، ارکسترها و گروه نوازی استفاده میکنند. درادامه دستهبندی سازهای بادی به معرفی فاگوت میپردازیم.
- فاگوت یا باسون (Bassoon): این ساز دارای دو بخش بدنه و زبانه میباشد. بخش زبانه از دو قطعه نی نازک متصلبههم ساخته شده است. قسمت بدنه آن از جنس چوب است و نوازنده با انگشت گذاری مناسب بر روی سوراخهایی تعبیه شده بر روی آن، میتواند نتهای مختلف را تولید نماید.
- کلارینت (clarinet): این ساز از خانواده سازهای قمیشی است و نوازنده بهوسیله آن میتواند طیف وسیعی از نتها را بنوازد. صدای کلارینت بسیار گرم و رسا است و در گروههای جاز، ارکستر و یا بهصورت تکنوازی کاربرد دارد.
- سازهای درجا یا ریکوردر (Recorder): این ساز با ساختاری ساده و صدای ملایم خود جزو خانواده فلوتها است. از ریکوردر در موسیقی کلاسیک، جاز و محلی استفاده مینمایند.
سازهای بادی برنجی (Brass Instruments)
این سازها معمولاً از برنج یا آلیاژهای فلزی ساخته میشوند و صدا از طریق ارتعاش لبها همراه با دمش هوا، درون دهانه ساز ایجاد میشود. سازهای بادی برنجی شامل موارد زیر هستند:
ترومپت (Trumpet): جنس ترومپت از فلز برنج است و زیرترین صدا را در بین انواع سازهای بادی برنجی تولید میکند. این ساز از یک لوله خمیده مخروطی شکل تشکیل شده که در انتهای آن دهانه گشادی قرار دارد. نوازنده با دمیدن هوا در دروم دهانه و ارتعاش لبها میتواند صدا تولید نماید. از این ساز بیشتر در موسیقی نظامی، جاز، راک و پاپ استفاده میشود.
ترمبون (Trombone): ترمبون دارای یک لوله بلند و منحنی است که به یک دهانه و یک شیپور بزرگ ختم میشود. این ساز بادی برنجی صدای غنی و پرطنینی تولید میکند و در ارکسترهای سمفونیک، باندهای موسیقی نظامی و گروههای جاز استفاده میشود.
توبا (Toba): بزرگترین ساز در دستهبندی سازهای بادی برنجی توبا میباشد. Toba از لوله های پیچ خورده عمودی، سوراخ های مخروطی پهن و دهانه فنجان شکل تشکیل شده است. این ساز صدایی عمیق و طنین انداز دارد و به عنوان ساز سولو در گروههای نظامی استفاده میشود.
هورن (Horn): هورن صدایی نرم و پخته تولید میکند و شبیه ترومپت است. با این تفاوت که لوله آن کلفتتر و مخروط انتهایی آن کوتاهتر میباشد. این ساز بیشتر در موسیقی کلاسیک، جاز، راک و پاپ به کار برده میشود.
نتیجهگیری
هر دودسته از سازهای بادی نقش مهمی در ارکسترها و گروههای موسیقی دارند و به دلیل تنوع در صدا و تکنیکهای نوازندگی، در سبکهای مختلف موسیقی از آنها استفاده میشود. سازهای بادی به دلیل قابلیت تولید صداهای متنوع و گسترده، همواره موردتوجه آهنگسازان و نوازندگان بودهاند و در طول تاریخ موسیقی، تکامل و توسعه یافتهاند.
