لیرا Lyra یکی از سازهای قدیمی و مهم زهی – زخمه ای است که ریشه آن به دوران باستان در مناطقه یونان برمی گردد. این ساز شباهت زیادی به چنگ رومی دارد و توسط انگشتان نواخته می شود. در مقاله همه چیز درباره ساز لیرا از وب سایت دادآفرین به بررسی این ساز منحصربه فرد می پردازیم.
همه چیز درباره ساز لیرا
لیرا یا چنگ رومی، یکی از سازهای قدیمی و مهم در تاریخ موسیقی است که ریشههای آن به دوران باستان و تمدنهای مختلفی همچون یونان باستان، روم، آسیای صغیر و مناطق مختلف خاورمیانه و شمال آفریقا میرسد. این ساز هنوز هم در برخی از مناطق جهان در موسیقیهای سنتی و فولکلور استفاده میشود. لیرا در ابتدا به عنوان یک ساز زهی و کلاویهای کوچک برای استفاده در موسیقی مذهبی طراحی شده بود و به دلیل قابلیت حمل آسان، نوازندگان آن را در مراسمهای اجتماعی و مذهبی بکار می بردند.
Lyra از یک بدنه توخالی به نام جعبه صدا تشکیل شده است جنس این قسمت از ساز از چوب و یا پوست لاک پشت می باشد. البته در حال حاضر این ساز از چوب ، فلز و مواد مصنوعی تولید می شود. بخش های مختلف ساز لیرا عبارتند از:
- تنه ساز: بدنه لیرا بهطور معمول به شکل هلالی است که در قسمت بالایی شکلی شبیه به دایره دارد. این طراحی منحصر به فرد به دلیل تقویت صدای ساز است.
- رشتهها: لیراهای قدیمی معمولاً دارای 4 تا ۱۰ رشته سیم هستند که از جنس نخ، ابریشم یا فلز ساخته میشوند. تعداد سیم های این ساز در کشورهای مختلف متفاوت بوده است. اما نوع مدرن لیرا دارای 16 و گاهی 19 رشته سیم از جنس فولادی یا نایلونی می باشد.
- پیک: برای نواختن این ساز نوازنده می تواند علاوه بر انگشتان دست از پیک یا مضراب استفاده نماید. مضراب معمولاً از مواد نرم مانند استخوان یا چوب ساخته میشود.
تفاوت لیرا با چنگ
ساز لیرا به دلیل شباهتی که به چنگ دارد به نام چنگ رومی نیز شناخته می شود. در ادامه مقاله همه چیز درباره ساز لیرا، به تفاوت های مهم این ساز با چنگ خواهیم پرداخت:
- تعداد سیم های لیرا کمتر از چنگ است.
- اندازه و ابعاد Lyra، کوچکتر از ساز چنگ است و می توان آن را در زمان نواختن بر روی پا گذاشت.
- در چنگ سیم ها به طورمستقیم به بدنه ساز متصل هستند اما در لیرا سیم ها با عبور از یک پل به بدنه متصل می شوند.
- قیمت ساز لیرا در مقایسه با چنگ بسیار ارزان است.
انواع مختلف ساز لیرا
در طول تاریخ، ساز لیرا در انواع مختلفی وجود داشته که بسته به زمان و مکان، تفاوتهایی در شکل و ساختار آن ایجاد شده است. از جمله مهمترین انواع لیرا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
لیرای یونانی: این مدل از لیرا که در اجرای موسیقی های آرام و ساده بکار برده می شود، به شکل یک ساز هلالی طراحی شده و دارای ۳ یا ۴ سیم است.
لیرا رومانی: این نوع لیرا در روم باستان و همچنین در دورانهای بعدی در کشورهای مختلف اروپا مورد استفاده قرار میگرفت. این ساز معمولاً با تعداد سیم بیشتر و ابعاد بزرگتر ساخته میشد.
لیرا ترکی: در موسیقیهای سنتی ترکیه و برخی مناطق خاورمیانه، لیرا به شکلهای خاصی طراحی شده و ساختار و صدای ساز تغییرات زیادی پیدا کرده است.
شیوه نواختن Lyra
اغلب نوازندگان ساز لیرا را با استفاده از مضراب (پیک) می نوازند، اما در برخی از نسخههای این ساز ممکن است از انگشتان دست نیز برای کشیدن سیمها و تولید صدا استفاده کنند. برای نواختن لیرا، نوازنده باید ساز را در دست گرفته و آن را در نزدیکی صورت خود قرار دهد. سپس با استفاده از مضراب یا انگشتان، سیمها را به صدا درآورد. همچنین برخی از نوازندگان برای ایجاد صدای این ساز از تکنیکهای خاصی مانند کشیدن یا فشردن سیمها در محلهای مختلف بدنه استفاده می کنند. در ادامه مقاله همه چیز درباره ساز لیرا، برخی از کاربردهای این ساز را بیان خواهیم نمود:
- شعر خوانی و داستان سرایی
- موسیقی مذهبی
- جشن های رسمی و غیررسمی
- موسیقی محلی و فولکلور
نتیجهگیری
ساز لیرا یک میراث فرهنگی بسیار غنی است که تاریخچهای طولانی و گسترده دارد. این ساز نهتنها در موسیقی باستانی یونان و روم بلکه در سراسر جهان و در فرهنگهای مختلف نقش مهمی ایفا کرده است. با وجود تغییرات و تحولات در طول تاریخ، لیرا همچنان در بسیاری از کشورهای دنیا در موسیقیهای سنتی و فولکلور بهکار میرود و بهعنوان یک نماد فرهنگی و هنری مهم شناخته میشود.
